Myśloteka

Spis treści

• Czym dziś jest inflacja – krótkie przypomnienie
• Co obecnie napędza inflację według analityków
• Scenariusze dla inflacji na kolejne kwartały
• Stopy procentowe NBP – co dalej z decyzjami RPP
• Sytuacja w Polsce na tle świata
• Jak chronić domowy budżet przed inflacją
• Gdzie szukać szans inwestycyjnych w warunkach inflacji
• Najczęstsze błędy w myśleniu o inflacji
• Podsumowanie: czego realnie możemy się spodziewać

Czym dziś jest inflacja – krótkie przypomnienie

Inflacja to wzrost cen w gospodarce, ale w praktyce odczuwamy ją jako spadek siły nabywczej pieniędzy. Ta sama pensja wystarcza na mniej produktów, usług i oszczędności szybciej tracą wartość. Analitycy podkreślają, że ważna jest nie tylko sama wysokość inflacji, lecz także jej tempo zmian oraz oczekiwania ludzi i firm wobec przyszłych cen.

W komentarzach ekonomistów coraz częściej pojawia się pojęcie inflacji bazowej. To inflacja po wyłączeniu cen żywności i energii, czyli elementów najbardziej zmiennych. Dzięki temu łatwiej ocenić, czy drożeje „rdzeń” gospodarki: usługi, czynsze, dobra codzienne. Jeśli inflacja bazowa pozostaje wysoka, bank centralny zwykle ostrożniej podchodzi do obniżek stóp procentowych.

Warto odróżnić też krótkotrwałe skoki cen od trwałej zmiany trendu. Jednorazowa podwyżka podatku lub nagły wzrost cen surowców może podbić inflację na kilka miesięcy, ale nie zmienia całej ścieżki. Analitycy szukają dziś odpowiedzi, na ile obecna inflacja ma charakter przejściowy, a na ile wynika ze strukturalnych zmian, jak brak rąk do pracy, zielona transformacja czy napięcia geopolityczne.

Co obecnie napędza inflację według analityków

W opinii większości analityków główne źródła ostatniej fali inflacji można podzielić na trzy grupy: szoki podażowe, czynniki popytowe i politykę państwa. Szoki podażowe to zakłócone łańcuchy dostaw, drogie surowce energetyczne i koszty transportu. Popyt to silna konsumpcja po pandemii, wspierana programami socjalnymi i rynkiem pracy z niskim bezrobociem.

Dużą rolę odgrywa też polityka fiskalna, czyli wydatki i podatki państwa. Transfery społeczne, zamrożenia cen energii czy tarcze osłonowe z jednej strony łagodzą skutki inflacji, z drugiej jednak mogą ją podtrzymywać. Analitycy zwracają uwagę, że przedłużanie tego typu rozwiązań utrudnia bankowi centralnemu ocenę, jak naprawdę zachowuje się popyt i ceny.

Nie można pominąć także czynników globalnych. Rosnące napięcia geopolityczne, konflikty zbrojne i ryzyko ograniczeń handlowych podnoszą koszty działalności firm. Inflacja staje się więc wypadkową lokalnych decyzji rządów oraz globalnej sytuacji gospodarczej. To sprawia, że prognozy są obarczone większą niepewnością niż w „spokojnych” latach sprzed pandemii.

Najważniejsze obecne czynniki inflacyjne

• wysokie, choć bardziej zmienne, ceny energii i paliw,
• wzrost płac przy niedoborze pracowników w wielu branżach,
• utrzymujące się wydatki publiczne i programy socjalne,
• zmiany podatkowe oraz regulacyjne wpływające na koszty firm,
• kurs złotego i sytuacja na rynkach surowcowych.

Scenariusze dla inflacji na kolejne kwartały

Analitycy najczęściej mówią dziś o trzech scenariuszach: miękkim lądowaniu, uporczywej inflacji oraz powrocie problemu po krótkiej przerwie. Miękkie lądowanie zakłada stopniowy spadek inflacji w okolice celu NBP przy umiarkowanym wzroście gospodarczym. To scenariusz bazowy wielu domów maklerskich, ale wymagający stabilnej sytuacji na świecie i odpowiedzialnej polityki fiskalnej.

Scenariusz uporczywej inflacji oznacza, że inflacja schodzi w dół, ale zatrzymuje się powyżej celu, np. w okolicach 5–6%. Dzieje się tak, gdy utrwalają się wysokie oczekiwania inflacyjne, płace rosną dynamicznie, a firmy przerzucają koszty na klientów. W takim otoczeniu stopy procentowe mogą pozostać wyższe na dłużej, co chłodzi inwestycje i rynek kredytowy.

Trzeci scenariusz to „bumerang inflacyjny” – po okresie wyhamowania inflacja znów przyspiesza. Iskrą mogą być nowe programy wydatkowe, nagły skok cen surowców lub silne osłabienie złotego. Analitycy ostrzegają, że szybkie, przedwczesne obniżki stóp przy nadal wysokiej inflacji bazowej zwiększają to ryzyko. Dlatego komunikacja banku centralnego jest dziś tak uważnie śledzona.

Jak analitycy budują prognozy inflacyjne

Prognozy inflacji nie są wróżeniem z fusów, lecz złożonym procesem. Ekonomiści łączą dane o płacach, bezrobociu, produkcji, kursach walut i cenach surowców z modelami statystycznymi. Każda nowa publikacja GUS czy komunikat NBP może więc zmieniać ścieżkę inflacji. W komentarzach analityków widać obecnie dużą ostrożność – częściej mówią o przedziałach niż o jednej precyzyjnej liczbie.

Stopy procentowe NBP – co dalej z decyzjami RPP

Stopy procentowe to główne narzędzie walki z inflacją. Ich podwyższanie podraża kredyty i zachęca do oszczędzania, co ogranicza popyt. Obniżki działają odwrotnie: pobudzają konsumpcję i inwestycje, ale mogą też rozgrzać ceny. Rada Polityki Pieniężnej musi więc wyważyć ochronę wartości pieniądza z ryzykiem nadmiernego spowolnienia gospodarki.

Analitycy patrzą przede wszystkim na relację między poziomem inflacji a realnymi stopami procentowymi, czyli stopami po uwzględnieniu inflacji. Jeśli są one głęboko ujemne, oszczędzanie na lokatach traci sens, a ceny mogą nadal rosnąć. Komentarze ekonomistów często podkreślają, że zbyt szybkie poluzowanie polityki pieniężnej może „rozsadzić” z trudem odbudowywane zaufanie do złotego.

Komentarze analityków w ostatnich miesiącach wskazują, że RPP będzie uważnie śledzić inflację bazową, rynek pracy oraz kondycję złotego. Kluczowe będą także decyzje innych banków centralnych, szczególnie Europejskiego Banku Centralnego i Fed. Zbyt duża różnica w stopach procentowych może wpłynąć na przepływ kapitału i kurs walutowy, a tym samym na ceny importu.

Sytuacja w Polsce na tle świata

Polska nie jest odosobniona w zmaganiach z wysoką inflacją, ale jej ścieżka różni się od wielu gospodarek rozwiniętych. Po okresie bardzo szybkiego wzrostu cen obserwujemy wyhamowanie, jednak inflacja nadal bywa wyższa niż w strefie euro. Analitycy tłumaczą to m.in. strukturą naszego koszyka inflacyjnego: większym udziałem żywności i energii oraz szybkim wzrostem płac.

W krajach Europy Zachodniej inflacja częściej wiąże się z kosztami energii i usług, podczas gdy w Polsce silne są także czynniki popytowe. Duża rola programów socjalnych sprawia, że konsumpcja jest stosunkowo odporna na spowolnienie. To z jednej strony wspiera wzrost gospodarczy, z drugiej wydłuża proces schodzenia inflacji do poziomów uznawanych za komfortowe.

Polska a wybrane gospodarki

• strefa euro – niższa inflacja, ale też wolniejszy wzrost gospodarczy,
• USA – szybsze cykle podwyżek i obniżek stóp, reagujące na dane z rynku pracy,
• region CEE – podobne problemy z silnym wzrostem płac i deficytem pracowników.

Z perspektywy inwestorów Polska postrzegana jest jako rynek o wyższym ryzyku, ale i potencjale wzrostu. Dlatego komentarze analityków często łączą prognozy inflacji z oceną wiarygodności polityki gospodarczej państwa. Stabilne i spójne decyzje rządu i NBP mogą obniżyć tzw. premię za ryzyko, co przekłada się na tańsze finansowanie dla firm i niższy koszt obsługi długu publicznego.

Jak chronić domowy budżet przed inflacją

Z punktu widzenia gospodarstwa domowego najważniejsze pytanie brzmi: co mogę zrobić tu i teraz? Analitycy rynkowi są zgodni, że podstawą jest aktywne podejście do finansów, a nie bierne czekanie. Wysoka inflacja działa jak „ukryty podatek”, dlatego nieopłacalne staje się trzymanie większych kwot na nieoprocentowanych kontach bieżących czy w gotówce.

Praktyczne kroki dla gospodarstw domowych

• zaktualizuj budżet domowy o realne ceny rachunków i zakupów,
• porównaj oferty lokat, kont oszczędnościowych i obligacji skarbowych,
• ogranicz dług konsumpcyjny o zmiennym oprocentowaniu,
• unikaj pochopnych decyzji zakupowych „przed podwyżkami”,
• zadbaj o poduszkę finansową sięgającą min. 3–6 miesięcy wydatków.

Analitycy często podkreślają znaczenie negocjowania warunków z bankiem. Przy wysokich stopach procentowych warto sprawdzić możliwość wydłużenia okresu kredytowania, przejścia na raty stałe lub przeniesienia zobowiązania do innej instytucji. Jednocześnie nie należy zadłużać się ponad możliwości tylko dlatego, że „później pieniądz będzie mniej wart” – to najkrótsza droga do problemów.

Dla osób mniej doświadczonych inwestowanie powinno być stopniowe i dobrze przemyślane. Inflacja zachęca do szukania wyższych zysków, ale rośnie też ryzyko trafienia na produkty złożone, drogie lub po prostu nieodpowiednie. Warto konfrontować oferty z niezależnymi komentarzami analityków, a w razie wątpliwości skorzystać z porady doradcy finansowego rozliczanego w przejrzysty sposób.

Gdzie szukać szans inwestycyjnych w warunkach inflacji

Wysoka inflacja to wyzwanie, ale także szansa na lepsze wykorzystanie oszczędności. W komentarzach analityków często pojawiają się instrumenty indeksowane inflacją, jak detaliczne obligacje skarbowe, które w kolejnych latach wypłacają odsetki zależne od oficjalnego wskaźnika cen. To stosunkowo proste narzędzie dla osób, które chcą przynajmniej częściowo ochronić kapitał.

Drugą grupą są aktywa powiązane z realną gospodarką: akcje, fundusze inwestycyjne, nieruchomości. Firmy, które potrafią przerzucać rosnące koszty na klientów, mogą utrzymywać marże nawet przy wysokiej inflacji. Nieruchomości z kolei bywają postrzegane jako „twarde aktywo”, choć analitycy przypominają, że ich ceny reagują również na stopy procentowe i dostępność kredytów.

Przykładowe kierunki dywersyfikacji

• obligacje indeksowane inflacją (np. 4-letnie, 10-letnie detaliczne),
• fundusze akcyjne lub ETF-y o szerokiej ekspozycji na rynek,
• nieruchomości na wynajem lub udział w funduszach typu REIT (tam, gdzie dostępne),
• część środków w aktywach zagranicznych dla dywersyfikacji walutowej.

Kluczową rekomendacją większości analityków pozostaje dywersyfikacja. Stawianie wszystkiego na jeden scenariusz inflacyjny lub jeden typ aktywów jest ryzykowne. Przy planowaniu inwestycji warto przyjąć, że prognozy mogą się nie sprawdzić, a celem jest takie rozmieszczenie środków, by różne warianty przyszłości nie zniszczyły całego portfela.

Najczęstsze błędy w myśleniu o inflacji

Wysoka inflacja sprzyja emocjom, co prowadzi do pochopnych decyzji finansowych. Częsty błąd to przekonanie, że „drogo będzie już zawsze”, co skłania do nadmiernych zakupów sprzętu, samochodów czy mieszkań bez realnej potrzeby. Tymczasem scenariusze analityków pokazują, że ścieżka inflacji bywa falista, a część cen reaguje z opóźnieniem lub nawet spada po okresie szczytu.

Drugim typowym błędem jest ignorowanie inflacji przy planowaniu emerytury. Ustalając potrzebny kapitał, wiele osób zakłada dzisiejsze ceny. Analitycy szacują jednak, że przy inflacji rzędu kilku procent rocznie wartość pieniądza po 20–30 latach spada wielokrotnie. Dlatego długoterminowe oszczędzanie wymaga bardziej agresywnej strategii niż zwykłe konto oszczędnościowe.

Trzeci błąd to ślepe zaufanie albo całkowita nieufność wobec prognoz. Komentarze analityków są ważną wskazówką, ale nie zwalniają z myślenia. Warto porównywać różne źródła, sprawdzać założenia i szukać rozbieżności między scenariuszami. Jeśli wszystkie prognozy są zgodne, może to oznaczać raczej modę na jeden pogląd niż gwarancję jego słuszności.

Podsumowanie: czego realnie możemy się spodziewać

Obraz wyłaniający się z komentarzy analityków jest złożony, ale da się z niego wyciągnąć kilka wniosków. Po pierwsze, najbardziej dynamiczna fala inflacji prawdopodobnie jest za nami, choć powrót do niskich, stabilnych poziomów nie będzie szybki ani prosty. Po drugie, ryzyko uporczywie podwyższonej inflacji jest realne, jeśli polityka fiskalna i pieniężna nie będą ze sobą spójne.

Po trzecie, przyszłość inflacji zależy nie tylko od krajowych decyzji, lecz także od globalnej sytuacji gospodarczej i geopolitycznej. Dlatego zamiast próbować trafić w jeden dokładny scenariusz, rozsądniej jest przygotować swoje finanse na różne warianty. Świadome zarządzanie budżetem, dywersyfikacja oszczędności i krytyczne podejście do prognoz pozwalają złagodzić skutki inflacji, niezależnie od tego, jak dokładnie ukształtuje się jej ścieżka w nadchodzących latach.